De natuur terugbrengen in de stad


De gemeente Almere en provincie Flevoland zijn samen met Aeres Hogeschool Almere de initiatiefnemers van het lectoraat Innovatie en Groenstedelijke Ruimte waar Gideon Spanjar sinds 1 oktober 2020 lector van is.

Het lectoraat heeft drie aandachtsgebieden: biobased economy, oftewel een economie die gebruikt maakt van biomassa als grondstof; rewilding cities; en klimaatadaptatie. De kunst daarbij is om deze opgaven samen te brengen voor een klimaatbestendige en aantrekkelijke leefomgeving. 'We zien de biodiversiteit achteruit hollen in Nederland. Om die ontwikkeling te keren, is het nodig onze steden weer geschikt te maken voor allerlei soorten planten en dieren.' Oftewel meer natuur in de stad. Dat klinkt eenvoudig genoeg, maar vergelijkbare projecten in het buitenland laten zien dat de uitvoering complex is. Zeker als het de bedoeling is de biodiversiteit te vergroten, de stad beter bestand te maken tegen klimaatverandering én alle vitale functies, zoals onder meer de infrastructuur en maatschappelijke voorzieningen die we al hebben te behouden en te beschermen. Spanjar: 'Ik geloof heel sterk in ruimtelijke maatregelen nemen op straatniveau. Kleinschalige projecten, die mensen morgen zelf kunnen uitvoeren. En overal kijken wat we van elkaar kunnen leren. Hoe effectief zijn de ruimtelijke maatregelen die we nemen? Als je bomen gaat planten, moet je ze ook kunnen bewateren en het moet de ruimtelijke kwaliteit ten goede komen. Dus dan zie je dat je ook droogte aan moet pakken. Bijvoorbeeld door het water slim op te vangen, zodat je dat weer kunt gebruiken tijdens warme, droge periodes en het de dynamiek van de natuur terugbrengt naar de stad.' Zo is het water de verbindende factor tussen vergroten van biodiversiteit, het bestrijden van hitte en de leefbaarheid in stand houden bij weerextremen.

Hitte

'De impact van sommige problemen is nog steeds onderbelicht. Als we midden in een hittegolf zitten, is er gelukkig wel aandacht voor de oversterfte, maar de impact op de lokale economie en het dagelijkse leven van stedelingen is ook groot. Ga tijdens zo'n warme periode maar eens naar het winkelcentrum. Het is dan echt doodstil in de kledingwinkels en op de pleinen. Groen, schaduwdoeken en elementen met water, zoals fonteinen, waterspeelplekken en open gootjes, kunnen dan verlichting brengen. Er zijn allerlei mooie innovaties gaande en wij monitoren graag de effectiviteit ervan.'

Inspireren

'De overheid moet het voortouw nemen met maatregelen. Om zowel het probleem, áls de oplossing zichtbaar te maken. Bij mij in de straat is bijvoorbeeld een wadi aangelegd, zowel om water op te vangen, als om de biodiversiteit te vergroten. Mijn buurman was daar zo enthousiast over dat hij in zijn eigen voortuin het regenwater heeft afgekoppeld en het water van zijn dak nu naar een zelfgemaakte miniwadi loopt. De natuur en de klimaatverandering gaan mensen echt aan het hart. Ze willen graag een positieve bijdrage leveren. Dat is mooi om te zien en ook nodig, want met alleen de aanpak van de publieke ruimte komen we er niet.'

Visie

Niet alleen inwoners, ook ontwikkelaars kunnen aan de slag. 'Om dat voor elkaar te krijgen, werkt Almere aan een klimaatadaptatievisie en wij adviseren hierbij. We hebben veel water in Almere. Hoe kunnen we dat nog beter voor recreatie benutten en terugbrengen in het hart van onze samenleving? Wat voor creatieve maatregelen kunnen we bedenken waar we als mens direct baat bij hebben? Mensen hebben behoefte aan natuur dichtbij en daar is water een groot onderdeel van. Vanuit die behoefte ontstaat draagvlak voor partijen om aan de slag te gaan en versneld klimaatadaptatie maatregelen te treffen en de stad te verwilderen. Juist omdat mensen dat graag willen.'

Toegepast

Spanjar, die naast zijn baan bij Aeres, ook bij de Hogeschool van Amsterdam werkzaam is, houdt van de praktische aanpak van de hogescholen. 'Er is niet zozeer behoefte aan grote rapportages met allerlei adviezen, we moeten nu aan de slag. Alleen door daadwerkelijk te meten wat verschillende maatregelen doen, kun je goede keuzes maken. We werken op beide hogescholen intensief samen met praktijkpartners en leiden zo de klimaatadaptatie-experts van de toekomst op. Dat vind ik prachtig.'

In het najaar biedt Aeres een nieuwe opleiding aan, waar het lectoraat van Spanjar bij betrokken is, namelijk Aarde & Klimaat. 'De aanmeldingen stromen binnen. De jonge generatie is zich enorm bewust van de risico's van de klimaatverandering en willen graag actief een rol spelen om onze steden beter te maken. Dat geeft de burger moed.'

Spanjar: 'Ik geloof heel sterk in maatregelen op straatniveau. Kleinschalige projecten, die mensen zelf kunnen uitvoeren. Foto: Tamara Hoornweg Photography